Archiwa państwowe wyodrębnione

W Polsce archiwa państwowe funkcjonują w ścisłym porządku prawnym. Za zarządzanie nimi odpowiada Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, która podlega Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jednak w tym zakresie istnieją również wyjątki. Chodzi o archiwa państwowe wyodrębnione, które nie podlegają tej instytucji, chociaż należą do państwowej sieci archiwalnej. Czym dokładnie są archiwa państwowe wyodrębnione? Jakie instytucje zajmują się ich prowadzeniem? W jaki sposób powstają?

Czym są archiwa państwowe wyodrębnione?

Narodowy zasób archiwalny prowadzony jest w Polsce przez archiwa państwowe, do których należą między innymi Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Akt Nowych oraz Narodowe Archiwum Cyfrowe. Do listy należy dodać jeszcze archiwa nieposiadające charakteru centralnego, które obejmują swoim zasięgiem terytorium kilku bądź jednego województwa. Dodatkowo istnieją jeszcze wydziały zamiejscowe i ekspozytury wykonujące część zadań związanych z archiwami państwowymi. Archiwa państwowe wyodrębnione nie są jednak obiektem ich zainteresowania. Na czym polega różnica?

Chociaż archiwa państwowe wyodrębnione wchodzą w skład państwowej sieci archiwalnej, w świetle prawa należy traktować je inaczej. Przede wszystkim za zarządzanie nimi nie odpowiada Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, czyli organ stworzony w 1951 roku, którego głównym zadaniem jest archiwizacja, udostępnianie dokumentów państwowych i narodowych, jak również propagowanie i rozwój archiwistyki. Niektóre instytucje rządowe i państwowe prowadzą archiwa państwowe wyodrębnione na zupełnie innych zasadach.

Jakie instytucje prowadzą archiwa państwowe wyodrębnione?

Do grona tych instytucji zalicza się między innymi kilka ministerstw. Należą do nich Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwo Obrony Narodowej i Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Archiwa państwowe wyodrębnione prowadzi oprócz tego także Urząd Ochrony Państwa. Kolejnymi organami prowadzącymi tego rodzaju archiwa są Kancelaria Prezydenta, Kancelaria Sejmu i Kancelaria Senatu. Dokumenty tam zgromadzone często mają znaczenie strategiczne, dlatego znajdują się poza pozostałymi archiwami państwowymi. Archiwa państwowe wyodrębnione mogą więc pod wieloma względami przypominać pozostałe akta państwowe, jednak podlegają innym procedurom. Akta wytwarzane w tych jednostkach nie mają prawa trafić do archiwum państwowego, a co za tym idzie różnią się także mechanizmy dostępu do nich.

Jak powstają archiwa państwowe wyodrębnione?

Akty prawne, które tworzą archiwa państwowe wyodrębnione spoczywają w osobnych archiwach. Każde z nich jest właściwe dla jednostki, z której pochodzą. Możemy więc wyróżnić między innymi Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych archiwum kancelarii prezydenta czy archiwum kancelarii sejmu. Do tych zbiorów trafiają przede wszystkim dokumenty wytworzone właśnie przez te organy, ale nie tylko. Archiwa państwowe wyodrębnione gromadzą bowiem także dokumentację powstałą w jednostkach organizacyjnych podlegających ministerstwom i kancelariom tworzącym własne oddzielne archiwa. Prowadzenie archiwum odbywa się jednak w dokładnie taki sam sposób, jak w zwykłych archiwach państwowych.

 

Artur

This information box about the author only appears if the author has biographical information. Otherwise there is not author box shown. Follow YOOtheme on Twitter or read the blog.